Vaccinatie van werknemers was voorheen geen issue

Bedrijfsarts Peter Wulp werkt als medisch adviseur bij de Inspectie SZW (voorheen arbeidsinspectie). Hij stelde SZW voor de Gezondheidsraad advies te vragen over vaccinatie van werknemers. Ook zat hij als waarnemer bij de commissie die eerst het in 2014 verschenen algemene ‘afwegingskader’ opstelde, en begin 2015 de uitwerking daarvan voor Q-koorts.

Vaccinatiebollen

Wat was de aanleiding om een afwegingskader voor vaccinatie van werknemers te vragen?

Vragen over de aanpak van een vorige epidemie van Q-koorts. In 2007 verschenen in de Betuwe de eerste tekenen dat Q-koorts een bedreiging voor werknemers kan zijn. Steeds meer personen kregen met Q-koorts te maken: veehouders, werknemers op veehouderijen, anderen die voor hun werk op zo’n bedrijf komen, omwonenden. Bij zoiets als een uitbraak van Q-koorts steken allerlei vragen de kop op. Waar komt de infectie vandaan? Hoe kun je de omgeving zodanig schoon krijgen dat er geen besmetting van mensen plaatsvindt? Moeten die geiten gevaccineerd worden? Kun je door het netjes opruimen van de mest voorkomen dat verspreiding van de ziekte plaatsvindt? Moeten de beesten wel geruimd worden? Zijn er naast maatregelen aan de bron – in dit geval bij zwangere geiten – extra maatregelen nodig om werkers in de sector en algemene bevolking te beschermen? Kan vaccinatie daaraan een bijdrage leveren?

Hoe was de aanpak van die epidemie en wat kan er beter?

In 2008 en 2009 werd Q-koorts van een agrarisch probleem met economisch belangrijke consequenties tot een volksgezondheidsprobleem. Naast de ministeries van Landbouw, van Economische zaken en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kwam bij de aanpak van de epidemie ook het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in beeld. Waar potentieel grote aantallen burgers door ziekte bedreigd worden, wordt VWS de baas over het soort maatregelen dat er genomen gaat worden. VWS heeft de Gezondheidsraad toen ook gevraagd welke groepen mensen gevaccineerd zouden moeten worden. Op dat moment volgden de afwegingen over kwetsbare groepen zoals de Gezondheidsraad die maakt als het om het publieke vaccinatieprogramma gaat. Het gaat dan over patiëntengroepen; extra risico’s van hoog blootgestelde werknemers spelen in die afweging geen rol.

Dat klinkt vreemd: dat vaccinatie van werknemers nauwelijks aan de orde kwam?

De invalshoek van publieke gezondheid beschermt vooral mensen met een zwakke gezondheid en gaat voorbij aan de specifieke bescherming van werknemers die in de regel juist gezonde mensen zijn. Werknemers zijn niet extra kwetsbaar vanwege hun gezondheidstoestand, maar vanwege een hogere blootstelling op hun werk. Dat aspect zit niet in het algemene afwegingskader van het Rijksvaccinatieprogramma, dat kwam bij de Q-koorts indertijd zeer duidelijk in beeld. Het nu ontwikkelde beoordelingskader maakt inzichtelijk  welke werknemers risico lopen en of vaccinatie gewenst is om henzelf dan wel derden te beschermen. Als vaccinatie niet een extra risico voor de werknemers is maar wel extra bescherming biedt, dan kun je daartoe overgaan.

Deskundigen op het gebied van infectieziekten en van arbo denken dus verschillend?

Het gaat om twee conceptuele denkkaders – vanuit de publieke gezondheidszorg en vanuit de arbozorg – die nader tot elkaar moeten komen. Van beide kanten wordt vrij eenzijdig vanuit het eigen kader gedacht. Ook in de commissie hebben we gemerkt dat het best moeilijk is om die twee groepen met elkaar te laten communiceren zo dat ze uiteindelijk tot één advies komen. Het is de kracht van de Gezondheidsraad en de betrokken secretarissen dat dat wel gelukt is.
Er wordt al een fors aantal jaren geïnvesteerd om mensen in de praktijk bij elkaar te brengen. Dat lukt de laatste jaren steeds beter. In het outbreakmanagementteam zit inmiddels ook permanent een vertegenwoordiger vanuit de arbo-kant. Er zijn werkgroepen ontstaan waarin bedrijfsartsen en ggd-artsen met infectieziekten bezig zijn. Ook praktische tijdschriften proberen steeds vaker om beide invalshoeken te belichten. Langzamerhand ga je elkaar beïnvloeden.

Weet u al hoe het afwegingskader voor vaccinatie van werknemers ontvangen is?

Nee, daar heb ik nog geen zicht op. Zoiets moet doorwerken. Bedrijfsartsen hebben het kader net gekregen, dus is het nog te vroeg om in de praktijk te kunnen zien of het werkt. Er is een groep bedrijfsartsen die extra geïnteresseerd is in infectieziekten, die zal het kader al wel kennen. Andere bedrijfsartsen zullen het denk ik nog niet opgepikt hebben.

Zou de Gezondheidsraad nog iets kunnen doen om het kader bekend te maken?

De Gezondheidsraad brengt advies uit op verzoek van SZW. Er wordt niet van de raad gevraagd om actief de doelgroepen op te zoeken. Ik denk dat het in dit geval toch bij Sociale Zaken ligt om te zorgen dat de doelgroepen het advies onder ogen krijgen.