Nachtwerk

Zo’n 16 procent van de Nederlandse beroepsbevolking werkt regelmatig tijdens de nachtelijke uren. Uit wetenschappelijke literatuur komen signalen dat dit niet altijd gezond is. Helaas geeft onderzoek nog geen uitsluitsel over welke preventieve maatregelen werknemers het beste kunnen beschermen, schreef de Gezondheidsraad in het advies Nachtwerk en gezondheidsrisico’s: mogelijkheden voor preventie. Andrée Ruiters van de FNV is een van de mensen die blij is met het advies.

Wat heeft u vanuit de FNV te maken met nachtwerk?

Ik ben adviseur arbeidstijden bij de FNV. In die rol adviseer ik dagelijks werknemers, vakbondsleden, ondernemingsraden en vakbondsbestuurders over werktijden en werktijdregelingen. Daarnaast richt ik me ook op het voorlichten en scholen van leden. In dat verband organiseerden we onlangs bijvoorbeeld het Festival voor de Nacht. Er waren sprekers over nachtarbeid vanuit de wetenschap en vanuit het bedrijfsleven. Er was een workshop over ‘zelfroosteren’. En er was een presentatie over hoe licht je welzijn tijdens de donkere uren kan verbeteren. Op dit moment – begin 2016 – ben ik bezig met een pop-up-bijeenkomst over nachtarbeid en borstkanker in het AMC.  Met elkaar willen we verkennen wat er al bekend is over de relatie nachtarbeid en borstkanker, en wat de beste adviezen zijn om de gezondheidsrisico’s van nachtarbeid zoveel mogelijk te beperken. Deelnemers zijn verplegend personeel en leden van de FNV van het AMC en uit de regio Amsterdam, wetenschappers en onderzoekers die zich bezig houden met onderzoek naar de relatie nachtarbeid en borstkanker en vertegenwoordigers van het AMC zoals de bedrijfsarts, een functionaris van HR en de vertegenwoordiger van de Raad van Bestuur.

JV2015_H6Wat hoort u van de FNV-leden over nachtwerk?

Veel leden van de FNV werken in sectoren waarin nachtwerk veel voorkomt en noodzakelijk is. Denk aan de zorg, het vervoer, de industrie en de beveiliging.  Gezondheidsklachten door nachtwerk nemen toe. In veel bedrijven vergrijst het personeelsbestand, met vaak een gemiddelde leeftijd van tussen 45 en 50 jaar oud. De verschuivende pensioenleeftijd draagt hier ook aan bij. Veel van onze leden werken vaak al heel lang in ploegendienst en ze gaan het als steeds zwaarder ervaren. Ik hoor vooral veel over slaapproblemen, met name als ze veel nachten achter elkaar moeten werken. Na de derde, vierde of vijfde nachtdienst op rij lopen oudere werknemers op hun tandvlees; een lange reeks wordt heel bezwaarlijk gevonden. Vaak hebben ze ook moeite om in slaap te komen als ze dan eindelijk vrij zijn. Wat mij verder opvalt, is dat nachtwerkers vaak relatief dikke mensen zijn. Dat is ook geen wonder: als het lichaam vermoeid raakt, gaan mensen op zoek naar energiegevers. Ze gaan zoetigheid eten of snacken. Bovendien wordt voeding ’s nachts eerder omgezet in vet. Sporten wordt moeilijker als je onregelmatig werkt. Voordat mensen in ploegendienst gaan werken, zou je hen moeten informeren over hoe te eten, sporten en slapen. Als werknemers  een nieuwe computer krijgen, worden ze volgens mij nog beter voorgelicht dan wanneer ze in ploegendienstrooster gaan werken.

Wat heeft het Gezondheidsraadadvies over nachtwerk u opgeleverd?

Ik ben heel blij dat er zoveel aandacht voor nachtarbeid is. Het advies pleit terecht voor meer goed onderzoek, zodat we echt uitspraken kunnen doen over hoe ongezond nachtwerk is. Maar aan de andere kant: we hebben op dit moment te maken met acute problemen en kunnen niet jarenlang wachten op onderzoeken. Het gaat om jaren in de levens van mensen. Er is NU behoefte aan maatregelen. Wij pleiten al langer voor een  voorwaarts roterend rooster en een powernap tijdens de nachtdienst. We zijn dan ook heel blij met de onderstreping daarvan door de Gezondheidsraad. De raad schrijft ook:  zorg nou dat je heel kritisch blijft op nachtwerk en monitor het. Wij voegen daar aan toe: zeg ook tegen werkgevers dat ze hun mensen beter informeren over nachtwerk. En faciliteer het. Zorg voor een kantine met goed eten, dat ook geschikt is om ’s nachts te eten: vezelrijk, geen frituurhappen, salades, bruinbrood, eiwitrijk eten. Waarom niet gewoon eens een diëtist uitnodigen en mensen informeren over de effecten van voeding? Koffie om wakker te blijven en alcohol om in slaap te komen zijn beide verleidelijk, maar zorgen  voor een onrustiger slaap. We zijn als FNV geen voedingsdeskundige maar we zien wel het belang van goede voeding.

In 2016 zal de Gezondheidsraad nog een vervolgadvies uitbrengen, over nachtwerk en borstkanker. Wat hoopt u daarin te vinden?

Eerlijke informatie. Borstkanker komt relatief veel voor: 1 op de 8 of 9 vrouwen krijgt ermee te maken. Het is belangrijk dat vrouwen weten wat het risico is als ze in de nacht gaan werken. En stel dat je het borstkanker-gen hebt of je hebt borstkanker, hoe wordt daar dan vervolgens mee omgegaan in jouw bedrijf? Wij zeggen: heb je borstkanker gehad, zorg dan dat je niet meer terug hoeft in de nacht. Dat zou ik ook van de Gezondheidsraad een geweldig advies vinden. En stel dat je tot een risicogroep hoort, beperk dan het aantal jaren dat je in de nacht zult werken. Dat vergt natuurlijk wel een systeem waarin dit reële opties zijn, waarin er ook andere typen functies zijn en om- en bijscholingsmogelijkheden. Dat alles kost geld.

Zeker in de zorg zal er toch altijd ook ’s nachts gewerkt moeten worden?

Daar kunnen we niet omheen. Maar je kunt wel proberen zoveel mogelijk werkzaamheden van de nacht naar de dag te verplaatsen. Wees kritisch: moet dit allemaal echt in de nacht? Ondertussen moet je de nachtploeg wel op kracht houden, niet iemand in zijn eentje alles laten opknappen. Een powernap helpt en is ook nodig voor de veiligheid; immers in slaap vallen overkomt je. Om beurtelings een powernap te kunnen houden, heb je voldoende mensen nodig. Wij zien ook mogelijkheden door in te grijpen in de Arbeidstijdenwet. Beperk wettelijk het aantal uren dat iemand in de nacht mag werken en verruim de herstel- en rusttijd na een nachtdienst.