Mensen willen hun lot beïnvloeden

Volgens kinderoncoloog dr. Marc Bierings van het Utrechtse Universitair Kinderziekenhuis gaat het in de praktijk meestal zo: in een nieuwbouwwijk wordt binnen korte tijd bij twee of drie kinderen kanker geconstateerd. De buurt is geschokt en roept: ‘Dit kan geen toeval zijn’. Er start een zoektocht naar factoren in de omgeving die verantwoordelijk voor het kwaad kunnen zijn: een hoogspanningslijn, gif in de grond... Maar volgens Bierings is de verklaring: dit gebeurt niet in een vergrijsde wijk maar in een nieuwbouwwijk, waar bovengemiddeld veel gezinnen met jonge kinderen wonen. Bij zo’n hoog kinderaantal is de kans ook groter dat er twee of drie gevallen van een op zich zeldzame ziekte opduiken.

Marc Bierings in het midden op de achterste rij.

Dr. Marc Bierings: ‘Toch wordt het steeds weer geprobeerd: externe factoren vinden die kanker kunnen verklaren. En keer op keer komt daar maar weinig uit. Het is daarom goed dat dit advies over kinderleukemie er nu is. Systematisch wordt hier een reeks omgevingsfactoren besproken, en steeds weer bijkt dat er weinig tot geen bewijs is dat er boosdoeners in de leefomgeving aan te wijzen zijn.’

‘Ondanks gebrek aan wetenschappelijk bewijs blijft er toch altijd iets van onrust hangen. Er zijn dan mensen die zeggen: neem het zekere voor het onzekere en graaf alle hoogspanningslijnen in. Anderen zeggen: dat is heel duur en er is geen enkele aanwijzing dat het uitmaakt, deze mensen hebben botte pech. Daartegen komt dan als argument: twee keer botte pech in dezelfde wijk, dat is wel erg toevallig. Mensen zijn niet gewend om relatieve risico’s op waarde te schatten. De kans dat de bliksem in mijn hoofd inslaat, is fenomenaal klein. Als die kans verdubbelt, is hij nog steeds fenomenaal klein. Toch schrikt iedereen als een kans verdubbelt. Het is moeilijk om een juiste balans te vinden tussen voorzorg en paniekvoetbal.’

‘De dag dat ergens weer een cluster van kankergevallen wordt opgemerkt, dat is de dag dat je naar dit advies moet grijpen. Het is te hopen dat de medewerkers van de afdeling preventieve zorg bij de GGD’s op zo’n moment snel aan dit advies denken en daaruit putten. Mensen willen hun lot beinvloeden. Alles wat ook maar iets zou kunnen uitmaken in de stijd tegen kanker zullen ze willen uitbannen. Dat klinkt heel redelijk, aandoenlijk ook. En toch moet je er wat van zeggen als dit op valse gronden gebeurt. Als je het niet doet, wordt er veel hysterie gevoed en raakt dit soort bijgeloof nooit uitgebannen.’